logo

Edukacja seksualna dzieci i młodzieży

Rozpoczęcie aktywności seksualnej to przełomowy moment w życiu każdego człowieka. Brak przygotowania do świadomego i odpowiedzialnego wejścia w ten niezwykle istotny obszar funkcjonowania może negatywnie wpłynąć na rozwój psychoseksualny jednostki. Dlatego ważnym celem edukacji seksualnej jest kształtowanie prozdrowotnych postaw oraz podejmowanie rozmów na temat orientacji i tożsamości seksualnej oraz zaburzeń zachowania na tle nieprawidłowych zachowań seksualnych.

Edukacja seksualna – kiedy należy ją rozpocząć?

Jak słusznie zauważa uznany pedagog i seksuolog, prof. Zbigniew Izdebski: „edukacja seksualna nie powoduje przyspieszenia inicjacji seksualnej. Wręcz przeciwnie – wprowadzanie uczniów w zagadnienia seksualności człowieka jest potrzebne, a dobrej jakości programy edukacyjne mogą spowodować opóźnienie wieku inicjacji seksualnej, ochronić aktywną seksualnie młodzież przed chorobami przenoszonymi drogą płciową oraz przed zajściem w ciążę”. Edukacja seksualna pozwala wprowadzać podopiecznych w świat intymnych relacji w sposób harmonijny, prawidłowy, pozbawiony stereotypów i pozorów wirtualności.

Kształtujemy rozwój psychoseksualny dzieci i młodzieży

Troska o prawidłowy rozwój psychoseksualny podopiecznych jest szczególnie ważna w kontekście wyników badań przeprowadzonych przez Barbarę Wojnarowską w 2002 r., dotyczących zachowań młodzieży szkolnej. Zgodnie z raportem 20% chłopców w wieku 15 lat i 10% dziewcząt miało już stosunek płciowy, a odsetek ten zwiększa się z wiekiem. Prof. Zbigniew Izdebski dodaje, że „w wieku 17 lat prawie co drugi chłopiec (46%) i co trzecia dziewczynka (32%) rozpoczęła już życie seksualne”. Wskazuje to na problem wczesnej inicjacji seksualnej wśród młodego pokolenia Polaków i konieczność prowadzenia zajęć z zakresu edukacji seksualnej dla najmłodszych uczniów.

Wspieranie uczniów w zdobywaniu wiedzy z obszaru edukacji seksualnej

Istotnym elementem pracy dydaktycznej nauczyciela, wychowawcy i psychologa szkolnego jest wspieranie uczniów i zwiększenie sprawstwa edukacyjnego poprzez poszerzanie własnej wiedzy na temat funkcjonowania systemu ról płciowych oraz prawidłowości ich kształtowania. Marlena Działabij-Drupka, pedagog, doradca zawodowy i nauczyciel przedmiotowy, podkreśla, że „pedagog potrafiący dostrzec jawne i ukryte wymiary stereotypizacji i seksizmu ma szansę na wyeliminowanie praktyki utrwalającej owe stereotypy z własnego zachowania oraz udzielenie pomocy wychowankom w odnalezieniu indywidualnej drogi stawania się kobietami i mężczyznami”.

Różne obszary ludzkiej seksualności – orientacja seksualna i tożsamość seksualna

Podejmując temat kształtowania prawidłowego rozwoju psychoseksualnego dzieci i młodzieży, nie można pominąć zagadnień związanych z orientacją seksualną i tożsamością seksualną. Chcąc zrozumieć, co kryje się pod pojęciem „tożsamość seksualna”, warto uporządkować wspólną nomenklaturę. Dr n. med. Robert Kowalczyk i Tomasz M. Krystyan podkreślają, że kluczowe jest poznanie terminów oraz koncepcji bezpośrednio je poprzedzających, tj.: „płeć, seksualność, pociąg seksualny, orientacja seksualna” czy wreszcie „tożsamość płciowa”. Ważne jest także zrozumienie towarzyszących tym konstruktom myśli przewodnich, jak również trudności, z którymi wiąże się ich definiowanie. Eksperci wyjaśniają, że „o ile orientacja seksualna wyznaczała pewne ramy w zakresie pojmowania płci czy klasyfikacji relacji seksualnych, o tyle tożsamość seksualna pozostawia przestrzeń na subiektywność, dynamiczność, płynność i względność kulturową ludzkich doświadczeń“.

Jak rozmawiać z dzieckiem i nastolatkiem o seksie?

Kształtując prawidłowy rozwój psychoseksualny dzieci i młodzieży, należy zwrócić szczególną uwagę na aspekt zdrowia seksualnego. Młodzi uczniowie dopiero uczą się pewnych zachowań, dlatego ważne jest, aby od samego początku nabierali właściwych, pozytywnych wzorców. Nauczyciel, wychowawca i psycholog szkolny powinien pamiętać, że zdrowie seksualne dotyczy wszystkich aspektów życia – ma znaczący wpływ na środowisko, w którym dorasta młody człowiek, i rzutuje na jego relacje z innymi ludźmi. Małgorzata Łoskot podkreśla, że „osoba o zdrowej seksualności zna, akceptuje swoje ciało oraz czuje się z nim swobodnie. W związku z drugą osobą jest otwarta na komunikację, potrafi rozmawiać o swoich pragnieniach, obawach, potrzebach. Potrafi też w sposób wyraźny komunikować swoje granice. Jest odpowiedzialna za siebie i partnera, uprawia seks w sposób bezpieczny. Niezależnie od tego, w jakim wieku młodzież rozpoczyna życie seksualne, ważne jest, aby dzięki edukacji nabywała odpowiednie postawy“.

Zaburzenia zachowania wynikające z przemocy seksualnej

Rozmawiając z podopiecznymi na temat zdrowia seksualnego, nie można pominąć zagadnień związanych z przemocą seksualną. Małgorzata Łoskot podkreśla, że przemoc seksualną wobec dzieci można rozpoznać po licznych objawach o charakterze pośrednim i bezpośrednim. Zaburzenia zachowania będące objawami wykorzystywania seksualnego to m.in. nadpobudliwość psychoruchowa, zachowania regresywne (np. powrót do ssania palca czy smoczka), zaburzenia łaknienia (anoreksja, bulimia), nieprawidłowe relacje z rówieśnikami. Ekspertka wyróżnia również szereg objawów psychologicznych i behawioralnych, które mogą sygnalizować, że dziecko padło ofiarą nadużycia seksualnego – są to m.in. obniżony nastrój, poczucie winy, niska samoocena, myśli samobójcze, koszmary i lęki nocne, trudności w koncentracji uwagi czy dolegliwości psychosomatyczne: bóle brzucha, głowy, nudności, wymioty.

Bardzo istotne jest, aby nauczyciel, wychowawca i psycholog szkolny na każdym etapie edukacji potrafił zmierzyć się z problemem, jakim jest ryzyko wykorzystywania seksualnego dziecka. Obowiązkiem pedagoga w tym zakresie jest podejmowanie działań profilaktycznych adresowanych do uczniów i ich rodziców, reagowanie na wszelkie niepokojące sygnały i podejrzenia oraz udzielanie skrzywdzonemu dziecku autentycznego wsparcia i pomocy.

powrót

Zobacz również: