logo

Depresja dzieci i młodzieży – jak jej przeciwdziałać?

Marzec to miesiąc zwiększonej podatności na sezonowe obniżenie nastroju i stany depresyjne. Wielu uczniów nie radzi sobie z emocjami, popadając w nadmierne przygnębienie i senny marazm. Warto uważnie obserwować podopiecznych, by móc w porę im pomóc. Troska o zdrowie psychiczne dzieci i wspieranie uczniów w trudnych dla nich chwilach to równie istotne aspekty pracy pedagoga, co dbałość o poziom ich kształcenia.

Problematyka odporności psychicznej podopiecznych i depresji u dzieci i młodzieży powinna być poruszana zarówno podczas zajęć szkolnych, jak i spotkań pedagogów z rodzicami. Niezwykle ważne jest także przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej, szerzącej się w szkołach. Znajomość tych zagadnień ma ogromne znaczenie przy dobieraniu właściwej metody pracy z dziećmi z problemami psychicznymi oraz w udzielaniu im należnej pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Depresja dzieci w aspekcie diagnostycznym

Do niedawna depresja diagnozowana była wyłącznie u osób dorosłych, a w psychiatrii i psychologii nie stosowano terminu „depresja dzieci”. Współcześnie zaobserwować można zjawisko obniżanie się wieku, w którym dostrzegalne stają się przejawy depresji. Odnotowano, że najmłodsza grupa pacjentów, u której wystąpiły objawy, to dzieci w wieku 2–3 lat. Monika Turno podaje, że na kliniczną depresję cierpi:

  • 1% dzieci przedszkolnych powyżej 2.–3. roku życia,
  • 2% dzieci w grupie wiekowej 6–12 lat,
  • od 4% do 20% podopiecznych w grupie młodzieńczej.

Specjaliści alarmują, że nie każdy podopieczny borykający się z depresją otrzymuje właściwą pomoc, co wynika z faktu, że świadomość społeczeństwa w tym zakresie jest wciąż niedostateczna. W ramach kampanii społecznej „Twarze depresji. Nie oceniam. Akceptuję“ przedstawiono przerażające statystyki policyjne, zgodnie z którymi w 2015 r. 177 dzieci popełniło samobójstwo – najmłodsze z nich miało mniej niż 9 lat, 15 ofiar to dzieci w wieku od 10 do 14 lat, a aż 161 – to nastolatki w wieku od 15 do 19 lat. Dwa lata wcześniej prawie 600 dzieci i młodych ludzi usiłowało odebrać sobie życie.

Wspieranie uczniów w walce z depresją – jaką rolę w tym procesie może odegrać pedagog i psycholog szkolny?

„Depresja jako choroba lub – inaczej – klinicznie rozpoznany zespół depresyjny to długotrwały, szkodliwy i poważny stan charakteryzujący się nadmiernym obniżeniem nastroju oraz innymi objawami psychicznymi, behawioralnymi i fizycznymi” – podaje Monika Turno. Rozpoznania depresji dokonuje lekarz psychiatra, czasem we współpracy z pediatrą i psychologiem szkolnym, przy czym istotnym elementem diagnozy jest wywiad z rodzicami dziecka. Bardzo ważne jest również wspieranie uczniów przez pracowników placówki edukacyjnej, do której uczęszcza dziecko – zarówno na etapie wstępnego rozpoznania problemu, jak i w późniejszym okresie leczenia.

Depresja u dzieci i młodzieży – jak ją rozpoznać?

Depresja może dotknąć każdego z podopiecznych, niezależnie od wieku, płci czy środowiska, z jakiego pochodzi uczeń. Eksperci podkreślają jednak, że w okresie dzieciństwa depresja dotyka tyle samo dziewcząt, co chłopców, natomiast w okresie dojrzewania dwa razy więcej dziewcząt. Warto zwrócić uwagę na fakt, że zarówno u dzieci, jak i nastolatków depresja przejawia się w zupełnie inny sposób niż u osób dorosłych. Badacze tego zjawiska wskazują, że z powodu depresji może cierpieć uczeń cichy, wycofany, wyglądający na przygnębionego, a także uczeń nadaktywny i sprawiający problemy wychowawcze.

Strata bliskiej osoby, stres, przemoc rówieśnicza – jakie czynniki mogą być przyczyną depresji?

Źródłem depresji mogą być czynniki o podłożu biologicznym (wrodzone, dziedziczne predyspozycje), psychologicznym (urazy emocjonalne, utrata bliskiej osoby, przemoc rówieśnicza, życie w ciągłym stresie) i somatycznym (czynniki związane z wpływem innych chorób). Depresja u dzieci i młodzieży objawia się w każdym aspekcie ich funkcjonowania. Symptomy sygnalizujące zaburzenia zachowania związane z aktywnością szkolną to najczęściej: częstsze spóźnienia i większa absencja w szkole, unikanie lekcji, na których przewidziane są sprawdziany, wycofanie z aktywnego uczestnictwa w zajęciach, częste nieprzygotowanie do lekcji.

W dzisiejszych czasach, kiedy dzieci wiele godzin dziennie spędzają w szkole, to właśnie uważny nauczyciel i psycholog szkolny powinien być pierwszą osobą, która dostrzeże niepokojące objawy u ucznia. Szkoła odgrywa istotną rolę w zakresie podejmowania działań dotyczących ochrony zdrowia psychicznego oraz wspierania uczniów w sytuacjach kryzysowych. Należy pamiętać, że zaburzenia zachowania na tle stanów depresyjnych są do przezwyciężenia, a dzieci dotknięte depresją mogą funkcjonować w życiu społecznym podobnie jak ich zdrowi rówieśnicy.

Metody pracy z dziećmi, które dotknęła przemoc rówieśnicza

Najogólniej ujmując, przemoc to wykorzystanie przewagi fizycznej czy emocjonalnej jednego człowieka (lub kilkorga ludzi) nad drugim człowiekiem (kilkorgiem ludzi). W trosce o bezpieczeństwo fizyczne i psychiczne podopiecznych nauczyciel nie może bagatelizować jakichkolwiek oznak przemocy rówieśniczej. Pedagog powinien poważnie traktować to, co mówi uczeń, empatycznie go wspierając. Przede wszystkim należy zachować czujność i ostrożność, uważnie obserwując sytuację w klasie i szkole, a w przypadku pojawienia się nowych, niepokojących zachowań podopiecznych – rozmawiać o tym z nimi oraz ich rodzicami.

Miesięcznik „Głos Pedagogiczny” jest organizatorem kongresu dla nauczycieli, pedagogów i psychologów szkolnych.

Zagadnienia związane z depresją u dzieci i młodzieży, specyfiką pracy z uczniem w kryzysie indywidualnym i reagowaniem na skrajne zachowania uczniów zostaną poruszone podczas XIII Ogólnopolskiego Kongresu dla Pedagogów i Psychologów Szkolnych, który odbędzie się 11 października 2018 r. w Novotel Airport w Warszawie. Organizatorem wydarzenia jest redakcja miesięcznika „Głos Pedagogiczny” – czasopisma dla nauczycieli, pedagogów i psychologów szkolnych. Tematem przewodnim wydarzenia są „Największe wyzwania w pracy pedagoga i psychologa w roku szkolnym 2018/2019”. Podczas Kongresu dla Pedagogów i Psychologów Szkolnych przedstawimy Państwu przetestowane w praktyce metody pracy z dziećmi i z młodzieżą szkolną z zaburzeniami zachowania: agresją, depresją czy apatią, które przyniosły oczekiwane

powrót

Zobacz również: